23 augustus 2011 - Energiebedrijf Essent beschuldigde Groenlinks dit weekeinde van laster. Groenlinks zou een verkeerde voorstelling van zaken geven over de beoogde deal van moederbedrijf RWE met het Russische bedrijf Gazprom. Grote woorden zijn het van Essent, die al een beetje aan Gazrom-methoden doen denken. Maar Groenlinks doet precies wat verwacht mag worden van een politieke partij die zich verantwoordelijk voelt voor Nederland, namelijk proberen te voorkomen dat cruciale Nederlandse energie-infrastructuur in handen komt van dubieuze regimes en maffia-achtige organisaties.
Spanning loopt op
De spanning is opgelopen nu voormalige aandeelhouders van Essent, gemeenten en provincies, op het punt staan om hun belang in de kerncentrale van Borssele verkopen aan RWE, nadat eerder de rest van Essent al verkocht was. RWE kondigde recentelijk echter aan dat het een joint-venture opzet met Gazprom. Nederlandse gas- en kolencentrales worden ingebracht in deze jointventure. Dit is op zich al onwenselijk, maar Groenlinks acht het mogelijk dat ook de kerncentrale wordt ingebracht in de jointventure. De partij probeert dit te voorkomen door de verkoop van het belang aan RWE tegen te houden. De partij roept de gemeenteraden en provinciale staten op om tegen de verkoop te stemmen.
Dure plicht
De beschuldiging van laster door Essent lijkt met name betrekking te hebben op de suggestie dat de kerncentrale straks ook in handen valt van Gazprom. Essent en RWE houden bij hoog en laag vol dat dit niet het geval is. Mogelijk dat niet alle woorden in alle persberichten van Groenlinks even zorgvuldig zijn gekozen, dat weet ik niet. Groenlinks maakt in een persbericht echter wel expliciet duidelijk dat overdracht van de kerncentrale nu geen deel uitmaakt van de overeenkomst. Maar afgezien van woordkeuze hier en daar is de bezorgdheid van Groenlinks meer dan terecht. Sterker nog: Groenlinks heeft, net als andere politieke partijen, de dure plicht om op zijn minst heel erg kritisch te kijken naar de voorgenomen verkoop van het belang in de kerncentrale aan RWE. En de partij heeft het volste recht om er voor te pleiten dat de verkoop afgeblazen moet worden, nu RWE deze samenwerking met Gazprom heeft aangekondigd.
Blauwe ogen
Er is alle reden om wantrouwend te zijn. RWE en Essent zeggen dat de kerncentrale geen onderdeel uitmaakt van de deal. Het kan waar zijn, maar het kan ook niet waar zijn. Er is weinig reden om de leiders van de bedrijven op hun blauwe ogen te geloven. RWE heeft eerder geprobeerd om op een misselijk makende manier het belang van Borssele in handen te krijgen. Het bedrijf deed bij de aankoop van Essent alsof het alleen het economische eigendom van Borssele in bezit zou krijgen (zeg maar de opbrengsten) en niet het juridische ('blote') eigendom. Maar de overeenkomst gaf RWE ook het recht om het juridische eigendom later op een gemakkelijke manier alsnog in handen te krijgen. Verschillende Nederlandse rechters maakten niet voor niets gehakt van deze constructie.
Zeg eens Essent: waarom zouden mensen die bestuurlijke verantwoordelijkheid voor Nederland dragen private partijen op hun blauwe ogen vertrouwen als het om zoiets belangrijks gaat als een kerncentrale, helemaal nu deze private partijen zich in een recent verleden niet van hun beste kant hebben laten zien? En nu niet meteen beginnen te schelden alstublieft.
Transfer
Maar zelfs als RWE en Essent op dit moment oprecht van plan zijn om de centrale buiten de constructie te houden, dan zegt dit weinig tot niets over de toekomst. Toekomstige leiders van deze bedrijven kunnen er anders over denken, en zelfs de huidige leiders kunnen van gedachten veranderen. Deze toekomstige leiders worden bovendien vatbaar voor corruptie of de verleiding van mooie baantjes. Als Gazprom zijn zinnen heeft gezet op een belang in de centrale, dan zal het geen middel onbenut laten om dat te bereiken. Het lijkt onmogelijk te zijn om een toekomstige transfer van de centrale naar bedrijven als Gazprom wettelijk onmogelijk te maken. Alleen al de kans dat de centrale in de toekomst in handen komt van Gazprom kan een reden zijn voor een politieke partij als Groenlinks om de verkoop van het belang aan RWE te blokkeren.
Geen gewoon bedrijf
Gazprom is geen normaal bedrijf. We kunnen wel doen alsof dat wel zo is maar het is niet zo. Gazprom is met aan zekerheid grenzende waarschijnlijkheid zo corrupt als de neten. Zelfs als maar een deel van wat er gezegd wordt waar is, dan is het al erg. De neiging om te doen alsof Gazprom een normaal bedrijf is kan derhalve mogelijk het beste worden verklaard uit angst om stelling te nemen of ingrijpende beslissingen te nemen, wat wellicht ook de reden is dat de NMA Gazprom laatst gewoon een leveringsvergunning voor de Nederlandse markt verstrekte. Als Gazprom niet geweigerd wordt, wie wordt dan nog wel geweigerd?
Macht en rijkdom
Daarnaast is Gazprom dus in handen van de Russische regering. Het democratische gehalte van de regering is minimaal en de Russische leider Poetin kan het beste worden gezien als een nog enigszins benevolente dictator. De voormalige leider van de Sovjet-Unie Michael Gorbatsov, die de ontmanteling van de communistische staat in gang heeft gezet, stelde recentelijk dat Poetin de democratie (electional system) "gecastreerd" heeft (Zie hier). Het is niet zo dat Poetin de infrastructuur zal gebruiken om politieke wensen kracht bij te zetten, zoals wel gezegd wordt naar aanleiding van het stopzetten van de gastoevoer naar de Oekraïne enkele jaren geleden. Het gaat subtieler. De Russische regering zal bezit van cruciale infrastructuur in het westen aanwenden om rijker en machtiger te worden. De invloed in de Nederlandse samenleving zal langzaam vergroot worden.
Stelling
Er valt iets te zeggen voor de stelling dat als het westen Gazprom maar eenmaal als een normaal bedrijf gaat behandelen, de kans groot is dat het inderdaad een enigszins normaal energiebedrijf gaat worden, net zoals de PVV minder extreem wordt naarmate men die partij meer als een normale partij gaat beschouwen. Er is echter een verschil met de PVV. De risico's van zo'n houding zijn in geval van Gazprom te groot. Als het in Rusland van kwaad tot erger gaat, en als RWE te weinig weerstand weet te bieden tegen corruptieve methoden van de Russische regering, kunnen de gevolgen voor Nederland te groot zijn. De Nederlandse energievoorziening kan dan echt in gevaar komen. Russische medewerkers kunnen op een gegeven moment infiltreren in de centrale of daar simpelweg door baas Gazprom gedropt worden. Ik zeg niet dat het gaat gebeuren. Het kán.
Cruciale infrastructuur
Het probleem is breder dan alleen kerncentrale Borssele. RWE wil in de toekomst mee gaan bouwen aan een nieuwe kerncentrale in Nederland. Hoe te voorkomen dat de details van deze centrale in handen vallen van de Russische regering en eventuele dubieuze groeperingen die daarom heen cirkelen? Kerncentrales behoren tot de cruciale Nederlandse infrastructuur, niet zozeer in de zin dat ze cruciaal zijn voor de Nederlandse energievoorziening, maar meer in de zin dat als er iets fout gaat de gevolgen gigantisch zijn. Door een groot ongeluk, een ramp of een aanslag kan leven in Nederland zo goed als onmogelijk worden, net als Fukushima zo goed als onleefbaar is geworden. En dat hoeft niet persé een aanslag met bommen te zijn, maar het kan ook bestaan uit geprutst aan de software.
Onbesproken gedrag
Kerncentrales horen daarom in publieke handen te blijven, een standpunt wat overigens gehuldigd wordt door het overgrote deel van de Nederlandse politiek. De vorige minister Van der Hoeven heeft nog een poging ondernomen om dit via een convenant te regelen, iets wat dus compleet mislukt is. Als kerncentrales dan toch in private handen komen, dan dienen de private partijen van onbesproken gedrag te zijn, en dient de kans dat dit in de toekomst gaat veranderen uitgesloten te worden. De bewijslast ligt bij deze partijen. Deze laatste overweging rechtvaardigt alleszins het standpunt van Groenlinks. Het geeft geen pas een politieke partij die bestuurlijke verantwoordelijkheid neemt door te wijzen op de grote risico's van bepaalde handelingen van private partijen, te betichten van laster.
Jurgen Sweegers
Copyright © Energieenwater.net