23 november 2011 - Nog maar een paar jaar geleden is de Gasunie genationaliseerd. Het belang van Esso en Shell in het bedrijf, dat overbleef na afsplitsing van het leveringsbedrijf Gasterra, werd voor (te) veel geld gekocht door de Nederlandse staat. Nu heeft de regering echter weer plannen om de Gasunie deels te privatiseren. Het bedrijf heeft geld nodig voor investeringen, zo is het argument, en dat kan niet meer opgebracht worden binnen de huidige balans. Daarnaast zou privatisering het makkelijker maken voor de Gasunie om samen te werken met private partijen. Beide argumenten houden niet echt steek.
Steun
De plannen van de regering werden aangekondigd in het Energierapport 2011, wat minister Verhagen eerder dit jaar uitbracht. Bij privatisering wordt de balans versterkt als dat gepaard gaat met de uitgifte van extra aandelen: het eigen vermogen neemt toe. Dit zou Gasunie in staat stellen om meer te investeren. En meer investeren wordt nodig geacht. Het pleidooi van de minister wordt ondersteund door directeur Hans Grünfeld van de Vemw, de club van zakelijke grootverbruikers. Er kunnen twee zaken gebeuren om de balans te versterken: ofwel de staat stort een deel van dit geld terug, ofwel er wordt privaat kapitaal ingebracht. Dat eerste is onwaarschijnlijk; dus zou het laatste moeten gebeuren.
Gasloos
De eerste vraag is of die investeringen nodig zijn. Dat zou eens goed onderzocht worden. Veel gemeenten hebben zich voorgenomen om in 2040 of daaromtrent klimaatneutraal te zijn. Dat betekent dat er geen gas meer wordt gestookt in die gemeentes. Nu al wordt vaak gaan gasnet meer aangelegd in nieuwbouwwijken. Aan de andere kant is het wel zo dat gas zeker nog een hele tijd onder ons zal zijn. De plannen van gemeenten om al het gas uit te bannen zijn wellicht niet altijd even realistisch.
Eigen vermogen
De tweede vraag is of, zelfs als er flink geïnvesteerd moet worden in pijpen in de grond*, daarvoor privatisering nodig is. Op zich zouden die investeringen hun geld moeten opbrengen. Private financiers zouden dat moeten zien. Als zij dat inderdaad zien dan zullen die bedrijven willen investeren, en dan is niet in te zien waarom het eigen vermogen daarvoor vergroot moet worden. Ten eerste is dat eigen vermogen nog voldoende groot, ten tweede zal de Gasunie toch nooit omvallen want het is een overheidsbedrijf. De Gasunie is dus in tegenstelling wat Grünfeld stelt, niet te vergelijken met banken, die in deze onzekere tijd de balans moet versterken om niet om te vallen. Die zijn niet in handen van de staat en ze hebben een veel lagere solvabiliteit.
Bij twijfel niet inhalen
Als er door private partijen toch nog getwijfeld wordt, zegt dat waarschijnlijk iets over die investeringen. Zullen die wel echt hun geld opbrengen? Als die partijen daaraan twijfelen zou de overheid niet extra geld moeten gaan bijstorten, of dat door een andere partij moeten doen, maar dan zou de Gasunie die investeringen nog eens goed tegen het licht moeten houden. Minister Verhagen zou het hiermee eens moeten zijn, want het is precies hetzelfde argument als hij deze week zelf in de Tweede Kamer gebruikte om een plan van D66 af te schieten. D66 wilde dat de overheid bijdraagt aan een fonds voor de financiering van duurzame projecten. Nee, zo zei Verhagen. "Banken moeten beoordelen of zij willen deelnemen aan energieprojecten. Als zij dat niet willen, zijn het schijnbaar geen haalbare of rendabele projecten. Dan moet de overheid al helemaal niet daarin gaan participeren."
Probleem
Zullen de investeringen hun geld opbrengen? Het is moeilijk te zeggen. Waarschijnlijk zullen ze niet allemaal nodig blijken te zijn. Probleem is dat de inkomsten van de Gasunie niet afhangen van de mate waarin de pijpleidingen gebruikt zullen worden. De Gasunie mag van de NMA elk jaar een wat hogere omzet halen, ongeacht de hoeveelheid pijpen in de grond en de hoeveelheid gas dat daar doorheen stroomt. Als de Gasunie toestemming heeft gekregen voor de aanleg van nieuwe pijpen dan mag ze daarvoor de tarieven verhogen.
Onzeker Gasunie
Dit maakt dat er dus eigenlijk helemaal geen onzekerheid is meer voor private investeerders. De Gasunie zelf schreeuwt moord en brand over de tarieven die het van de NMA in rekening mag brengen, maar dit is grotendeels retoriek. Nieuwe investeringen kunnen per definitie worden terugverdiend. Voor zover er onzekerheid is, wordt die dus vooral door de Gasunie zelf veroorzaakt.
Samenwerking
Ook het tweede argument van Verhagen lijkt niet echt deugdelijk te zijn. Privatisering van de Gasunie zou nodig zijn om samenwerking met buitenlandse landelijke netbeheerders mogelijk te maken. Hetzelfde argument wordt gehanteerd bij het pleidooi om Tennet deels te privatiseren. Op zich kan het gewenst zijn dat er meer wordt samengewerkt in Europa, vooral als het mocht komen tot de aanleg van een net op zee. Maar niet valt in te zien waarom de bedrijven dan deels geprivatiseerd moet worden. Waarom kan een deels geprivatiseerd bedrijf wel samenwerken met andere partijen en een publiek bedrijf niet?
Ravage
De bedoeling lijkt te zijn dat de landelijke netbeheerders helemaal samengaan met andere private netbeheerders. Wellicht zijn daar zelfs al plannen toe. Dat is niet wenselijk. Er zijn allerlei vormen van samenwerking mogelijk, maar gewenst is dat Tennet en Gasunie in ieder geval afzonderlijke juridische entiteiten blijven, en dat er bij samenwerking nieuwe joint-ventures worden opgericht. Dat kan zowel als de netwerkbedrijven in private als wanneer ze in publieke handen zijn. De ravage van de ondoordachte overnames door zowel Gasunie als Tennet in Duitsland is al groot genoeg. Daarnaast lijkt er bij een dergelijke fusie geen sprake te zijn van de inbreng van extra kapitaal. Want de Nederlandse netbeheerders moeten dan immers ook een belang 'kopen' in die buitenlandse bedrijven.
Inconsequent
Daarnaast heeft privatisering natuurlijk allerlei andere mogelijk negatieve effecten. Zo is het niet wenselijk dat buitenlandse private bedrijven zeggenschap krijgen over de cruciale Nederlandse infrastructuur. Die argumenten waren er precies de reden van dat de politiek op een gegeven moment heeft besloten om de netwerken, niet alleen de landelijke maar ook de regionale, in publieke handen te houden. Heel het splitsingsverhaal gaat juist daarover. Energiebedrijven moesten zich opsplitsen zodat de commerciële delen verkocht konden worden en de netwerkbedrijven in publieke handen konden blijven. En terwijl de minister van Economische Zaken bij de Hoge Raad een procedure heeft lopen om splitsing bij regionale bedrijven te kunnen afdwingen, die dus bedoeld is om de netten in overheidshanden te houden, wil dezelfde minister van Economische Zaken de landelijke netten, die veel belangrijker zijn, privatiseren. Over consistent overheidsbeleid gesproken.
Jurgen Sweegers
* Bij Energieenwater.net wordt het begrip Gasrotonde niet meer gebruikt, omdat het een inherent positieve lading heeft (niemand kan tegen zijn), zonder dat scherp is waar het nu precies om gaat en of alles wat daar onder valt, of onder wordt geschaard, nu wel zo wenselijk is. We spreken her gewoon over investeringen in de aanleg van pijpleidingen.
Copyright © Energieenwater.net