7 juni 2010 - Landelijk netbeheerder Tennet wil dat de Nederlandse overheid 500 miljoen euro extra in het bedrijf steekt, zo meldde directeur Mel Kroon vorige week. Het bedrijf is bezig miljarden bij elkaar te harken om allerlei investeringen in het hoogspanningsnet te kunnen financieren. Bij het nut van al die projecten kunnen vraagtekens gezet worden en ook zijn er risico's. Als het misgaat komt de rekening bij de Nederlandse burger terecht. Hoog tijd dus voor meer politieke controle op de beslissingen die door Kroon c.s. worden genomen, temeer ook omdat Tennet politieke keuzes maakt die eigenlijk door regering en Parlement gemaakt moeten worden.
Investeringsverslaafd
Tennet is zwaar aan het investeren in nieuwe hoogspanningsverbindingen. Zo lopen er vier grote projecten in Nederland: de aanleg van hoogspanningsverbindingen in de Randstad, Zeeland en Brabant en in het noorden en oosten van het land en ook het net in Duitsland, dat recentelijk is overgenomen, is dringend toe aan een opknapbeurt (kostenpost: meer dan 6 miljard euro). Ook komt er een nieuwe verbinding met Engeland en wil het bedrijf ook nog twee nieuwe verbindingen naar Noorwegen en één naar Denemarken aanleggen, naast de bestaande lijn naar Noorwegen (Norned). En dan gaat Tennet mogelijk ook nog een hoogspanningsnet op zee aanleggen om nieuwe windmolenparken aan te sluiten. Kosten hiervan zijn naar schatting 3 miljard euro.
Exportcapaciteit creëren
In totaal tellen de kosten van al die projecten op tot een kostenpost van meer dan 10 miljard euro en mogelijk zelfs tot meer dan 15 miljard, als alle projecten worden meegeteld en als ook rekening wordt gehouden met tegenslagen. Tennet vindt die projecten in het belang van Nederland. Zo zouden de nieuwe lijnen in Nederland nodig zijn om de stijgende elektriciteitsvraag het hoofd te kunnen bieden. Daarnaast stelt Tennet dat de investeringen nodig zijn om de transitie naar een duurzame energiehuishouding tot stand te brengen. Duurzame energie uit verre vreemde landen en van windmolenparken op zee kan dan snel heel Europa door gestuurd worden. De belangrijkste reden voor de mega-investeringen is echter dat Tennet straks de stroom van de vele nieuwe centrales die in Nederland gebouwd worden moet kunnen afvoeren.
Politieke controle nodig
Tot nog toe is er weinig politieke controle op de beslissingen van Tennet. Mogelijk gaat dat veranderen nu de organisatie geld van het rijk wil hebben. Dat zou hoog nodig zijn. Om een aantal redenen:
- Het gaat om veel geld; in totaal dus mogelijk om meer dan 10 miljard euro en mogelijk zelfs meer dan 15 miljard euro. Als het mis gaat komt de rekening bij de burger terecht. Want als Tennet in financiële problemen komt dan kan het twee dingen doen: het kan weer bij de overheid aankloppen vooe steun, of het kan de transporttarieven verhogen. In beide gevallen is de Nederlandse burger de klos. Daarbij maakt daarbij niet veel uit of de projecten met belastinggeld (eigen vermogen voor Tennet) of met schulden (vreemd vermogen) zijn gefinancierd. Banken en andere beleggers zien Tennet als een overheidsorganisatie en zullen zeker bij de overheid aankloppen als het bedrijf achter blijft met betalen.
- Er zijn substantiële risico's. Zo kan een storm een groot aantal hoogspanningsmasten als luciferhoutjes omver blazen. Daarnaast kan de stroomvraag achterblijven bij de voorspellingen van Tennet, die nog van voor de economische recessie dateren. Niet geheel ondenkbeeldig want de vraag naar stroom ligt nu nog steeds zo'n 8% onder die van 2008. En als de pogingen van de overheid om het energieverbruik in woningen en in bedrijven terug te dringen succesvol zijn dan blijft de vraag naar stroom structureel laag, ook als de economie weer aantrekt. De aanleg van de nieuwe hoogspanningskabels in Nederland zal dan niet nodig blijken te zijn. Het is dus eigenlijk zo dat de overheid aan de ene kant beleid ontwikkelt om te zorgen dat de investeringen van Tennet voor niets blijken te zijn, maar ze aan de andere kant wel financiert.
- De kans is groot dat we al die stroom niet aan het buitenland kwijt kunnen. Ook in het buitenland zijn ze flink aan het investeren. Als Nederland de stroom van de nieuwe centrales niet zelf afneemt en ook niet kwijt kan in het buitenland, staat een gedeelte van die centrales straks stil en zal een gedeelte van de investeringen in het hoogspanningsnet ook niet kunnen worden terugverdiend met de reguliere tarieven. De inkomsten van de organisatie zijn afhankelijk van de mate dat er daadwerkelijk stroom door de kabels gaat. Dan komt Tennet dus in problemen.
- Tennet maakt politieke keuzes. Tennet heeft een visie op de manier waarop de transitie naar de duurzame energiehuishouding vorm moet worden gegeven, namelijk met veel dikke kabels in heel Europa die stroom van heinde en verre overal naar toe transporteren. Andere mensen hebben een andere visie. Die zijn ervan overtuigd zijn in een duurzame energiehuishouding de stroom dicht bij huis of werk wordt opgewekt, met behulp van windmolens, zonnepanelen, HRe-ketels, kleine biomassacentrales in de wijk, elektrische auto's en wat dies meer zij. Stroom wordt lokaal afgenomen, waardoor een deel van die dikke kabels niet nodig is. Hoe men er ook over denkt, de manier waarop een transitie tot stand moet worden gebracht is een politieke vraag, die bij regering en parlement thuishoort en niet bij de bestuursvoorzitter van Tennet, zelfs niet als die gesouffleerd wordt door ambtenaren van het ministerie van Economische Zaken, zoals het geval schijnt te zijn (juist dan niet, zou ik zeggen).
- Het is nodig dat andere partijen dan Tennet onderzoek doen naar de ontwikkeling in de vraag naar Nederlandse stroom, waarbij alle factoren in beschouwing worden genomen, zoals de economie, de gevolgen van beleid, de aard van de transitie naar een duurzame energiehuishouding en de bouw van nieuwe centrales hier en in het buitenland. Dat onderzoek moet gedaan worden door mensen met verstand van zaken en niet door weer een quasi-accountantskantoor dat voor veel geld een waardeloos rapport aflevert, dat de ballen verstand heeft van het doen van echt onderzoek en dat vanwege verknooptheid aan allerlei opdrachtgevers waarschijnlijk belangen heeft bij een bepaalde uitkomst. Het CPB is een gegadigde voor dat onderzoek; de keuze zou het beste door de Tweede Kamer (en niet door de regering) gemaakt kunnen worden.
- De belangen van Tennet bij al die investeringsprojecten moeten worden afgewogen tegen die van bewoners en andere belangenverenigingen en ook dat kan de politiek het beste doen. Dat gebeurt nu onvoldoende. De provincie Noord-Brabant riep laatst niet voor niets uit dat de arrogantie van Tennet niet langer te tolereren is.
Jurgen Sweegers
Copyright © Energieenwater.net