15 maart 2010 - Grote bedrijven laten zich vaak niet zoveel gelegen liggen aan de politieke gevoeligheden in de landen waar ze actief zijn. Ze hebben een bepaalde strategie die grensoverschrijdend is en de landen zijn dan soms niet meer dan gebieden waar de activiteiten daadwerkelijk moeten gaan plaatsvinden. Gebieden waar je vlaggetjes in kunt planten zodra er een kantoor of een fabriek is geopend. Ze zijn los gezongen van die samenlevingen en alle heikele punten die in die samenlevingen spelen. De cultuur van het bedrijf zelf is zo dominant dat die, voor de werknemers althans, de cultuur van de samenlevingen overschaduwt. Het is natuurlijk precies de reden waarom het zo moeilijk is de cultuur van de grote banken, die door politici van de ondergang moesten worden gered, te veranderen. Maar ook in de energiesector houden de bedrijven te weinig rekening met de mensen in al die samenlevingen.
Moneymaker Borssele
Een voorbeeld is het Duitse energiebedrijf RWE, dat in Nederland koste wat het kost de kerncentrale van Borssele in handen wil krijgen. Die kerncentrale is in eigendom van EPZ, wat een samenwerkingsverband is tussen de energiebedrijven Delta en Essent. Dat laatste bedrijf is vorig jaar overgenomen door RWE en dit bedrijf verwachtte daarmee ook de helft van moneymaker Borssele in handen te krijgen. Maar dat ging niet helemaal zoals gepland. Want met die overname zou de centrale namelijk deels in private handen komen. Waar Essent en Delta nog publiek bezit waren, de aandelen waren in handen van Nederlandse overheden, is RWE een privaat bedrijf. De statuten van EPZ schrijven echter voor dat de centrale in publieke handen moet blijven. Delta spande een kort geding aan en kreeg gelijk.
Maffe rechters
Een nadeel van dergelijke mastodonten is verder dat ze het geld hebben om net zo lang door te procederen tot ze een keer gelijk krijgen. Ze komen op hun pad naar 'gelijkkrijgerij' altijd wel een keer een maffe rechter tegen die een steekje laat vallen of die gewoon zin heeft om net wat anders te beslissen dan alle rechters voor hem hebben gedaan. Op die manier zijn ze in staat om over de gevoelens en opvattingen van hele volksstammen heen te walsen. Ook energiebedrijven blijven vaak doorprocederen tot ze gelijk krijgen. De NMA, die toezicht houdt op de energiesector, kan hierover meespreken. Bijna geen enkele beslissing blijft overeind staan.
Gekunstelde constructie
RWE is vastbesloten om in deze zaak gelijk te krijgen, wat het via de site van Essent duidelijk maakt. "Essent is vastbesloten om zich met alle haar ter beschikking staande middelen te verweren tegen de ongefundeerde aantijgingen van Delta." Het bedrijf ging, natuurlijk, in hoger beroep tegen de uitspraak van de voorzieningenrechter en knutselde een constructie in elkaar die de indruk moest wekken dat de publieke belangen goed gewaarborgd zouden worden. Er zou een onderscheid komen tussen het juridische eigendom van de centrale, wat in handen zou blijven van de Nederlandse overheden, en het economische eigendom, wat in handen zou komen van RWE. 'Economisch eigendom' is een pseudo-juridisch begrip geleend van de fiscale wetgeving, dat zoiets betekent als vruchtgebruik. Het bedrijf mag zich dan alle opbrengsten toe-eigenen en neemt alle kosten voor zijn rekening, zonder het blote eigendom in handen te hebben.
Oude koeien uit de sloot
Tijdens de discussie over de privatisering van de energienetten werd al duidelijk dat het een vrij onwerkbare constructie is. Destijds werd er over gedacht om overdracht van het economische eigendom van netten aan private bedrijven toe te staan, terwijl het juridische eigendom dan in handen van de overheid moest blijven, maar uiteindelijk is daar onder druk van de Tweede Kamer van afgezien. RWE en Essent hebben het begrip echter weer uit de kast gehaald in hun pogingen om Borssele in handen te krijgen. Was de constructie al gekunsteld als die zuiver zou zijn toegepast, in handen van RWE en Essent wordt die echter echt een gotspe; een schijnconstructie, zoals Delta ook terecht stelde in de rechtszaak. Zo had RWE het recht om het jurisch eigendom in handen te krijgen, wanneer het bedrijf dat maar zou goeddunken. En de juridische eigenaren hadden in feite niets te zeggen over hun eigendom. Ze hadden alleen iets te willen als daar overeenstemming met RWE over zou zijn.
Wij krijgen die centrale toch wel in handen
Maar RWE moet en zal de centrale in handen krijgen. De manier waarop RWE dat probeert te doen is laakbaar. In eerste instantie zou de centrale gewoon zonder mitsen en maren verkocht worden aan RWE, waarmee de partijen dus contractbreuk pleegden. In de statuten stond immers dat de centrale niet naar private partijen mocht gaan. Overigens valt de aandeelhouders hier ook wel wat te verwijten want dat zijn de feitelijke verkopers van Essent geweest en die hadden zich ook rekenschap moeten geven van de statuten. Het is dan ook volkomen terecht dat Delta ook deze aandeelhouders voor de rechters sleepte (Essent deed dit af als een publiciteitsstunt). Ook daarna bleek dat RWE veel te lichtzinnig over de zaak denkt. Er spreekt niet de wil uit om Nederland en de andere aandeelhouder van EPZ ervan te overtuigen dat de centrale echt wel in goede handen is als RWE daar de scepter zwaait; maar meer de gedachte dat er even snel een concessietje moet worden gedaan en dat de zaak dan wel gepiept is. Dat die constructie zo doorzichtig is als wat maakte niet uit; 'wij krijgen toch wel gelijk'. Voor het hoger beroep had RWE enkele aanpassingen in de constructie doorgevoerd maar het wilde de rechter geen inzage geven in hoe deze aanpassingen er precies uitzagen.
Gehakt van schijnconstructie, vooralsnog
Gelukkig maakte de rechter gehakt van die constructie en ook in hoger beroep kreeg RWE ongelijk. Maar de strijd is nog niet beslist en de rechter moet nog uitspraak doen in een bodemprocedure. Het zou heel gek zijn als deze gewone rechter iets anders zou beslissen als het Gerechtshof in Arnhem, maar je weet maar nooit in Nederland. En als RWE in de bodemprocedure geen gelijk krijgt kan het nog in hoger beroep en dan in cassatie en dan nog naar het Europese Hof. Zoals gezegd; de kans is groot dat het bedrijf een keer gelijk krijgt.
Pas je aan . . .
Maar ongeacht de grillen van deze rechtelijke macht zou RWE eigenlijk gewoon uit zichzelf moeten afzien van aankoop van het aandeel in de kerncentrale in Borssele. De reden is dat kernenergie in Nederland een beladen onderwerp is en dat een groot deel van de Nederlandse samenleving wil dat die centrale in overheidshanden blijft. RWE zou wat meer respect moeten tonen voor deze opvattingen. Veel politici die zich met energie bezighouden hebben zich aan de vooravond van de verkoop uitgesproken tegen overdracht van het belang in de kerncentrale aan RWE, inclusief minister Van der Hoeven van Economische Zaken. Ook de raden en staten van sommige aandeelhouders van Essent, waaronder die van de provincie Noord-Brabant, hadden hier grote moeite mee. Deze twijfel bij lokale en nationale politici lijkt een algemeen gevoelen in de Nederlandse samenleving te weerspiegelen; kerncentrales moeten in publieke handen blijven, vanwege de risico's die er aan een slecht beheer kleven.
Of verdwijn
Afblijven dus, RWE, van die kerncentrale. We zijn blij dat je in Nederland wil investeren, hoewel de kolencentrale in de Eemshaven eigenlijk van bijna niemand had gehoeven, maar je bent hier te gast in Nederland en je dient rekening te houden met de Nederlandse gevoelens. Het gaat niet aan om koste wat het kost een kerncentrale in handen te krijgen, terwijl waarschijnlijk het grootste deel van het volk en de politieke leiders liever wil dat die in publieke handen blijft. Overdracht van de centrale aan een buitenlands privaat bedrijf zou tot enorme commotie en onrust leiden en als je dat niet doorhebt kun je je maar beter even terugtrekken om de Nederlandse opvattingen en gevoelens te gaan bestuderen. Je moet bedenken: Nederland is niet louter een speldenknop op de grote strategische wereldkaart van RWE waar het goed energiecentrales bouwen en bedrijven overnemen is. Dit is een land waar mensen wonen; een vrij eigenwijs volkje bovendien dat de zaken het liefst op een eigen wijze regelt, misschien nog wel meer dan een paar jaar geleden.
Jurgen Sweegers
Copyright © Energieenwater.net